Onbalans en de onbalansprijs
Onbalans is het verschil tussen de stroom die voor een kwartier was voorspeld en ingekocht, en de stroom die in dat kwartier werkelijk is verbruikt of opgewekt. TenneT rekent dat verschil per kwartier af tegen de onbalansprijs. Die prijs kan hoger of lager uitvallen dan de gewone marktprijs.
Hoe het werkt
Het stroomnet moet op elk moment in balans zijn. Er moet dus precies zoveel stroom worden opgewekt als er wordt verbruikt. Daarom kopen leveranciers stroom vooraf in, op basis van een voorspelling per kwartier.
Wijkt het werkelijke verbruik of de opwek af, dan ontstaat er onbalans. Is dat landelijk een tekort, dan zet TenneT extra vermogen in om bij te regelen. Is het een overschot, dan laat TenneT juist minder produceren of meer verbruiken. Welk reservevermogen TenneT daarvoor inzet, lees je bij Het net in balans.
De kosten daarvan worden verrekend met de partijen die de afwijking veroorzaakten. Wie toevallig de andere kant op afwijkt en zo het net helpt, ontvangt juist geld. Dat heet passief balanceren. De partij die daarvoor verantwoordelijk is, heet de programmaverantwoordelijke, ook wel de BRP.
Rekenvoorbeeld (illustratief)
Je leverancier voorspelde voor een kwartier 200 kWh verbruik, maar het werd 230 kWh.
30 kWh × €0,30 per kWh = €9 extra in dit kwartier
Waar onbalans vandaan komt
Een voorspelling klopt nooit precies. Hoe goed een leverancier ook rekent, het werkelijke verbruik en de opwek wijken altijd een beetje af. Die afwijkingen hebben vaak een heel gewone oorzaak.
Het weer is de grootste bron van onbalans. Trekt er een wolkenveld over een groot stalldak, dan daalt de opwek van de zonnepanelen binnen enkele minuten. Schijnt de zon juist feller dan verwacht, dan wordt er meer stroom teruggeleverd dan gepland.
Ook het verbruik zelf kan anders uitpakken. Koelinstallaties, ventilatie en pompen slaan soms tegelijk aan. Een nieuwe machine of een uitbreiding van het bedrijf verandert het patroon. Elk kwartier telt apart, dus ook een korte piek kan al onbalans geven.
Hoe de onbalansprijs tot stand komt
De onbalansprijs is geen vaste prijs. Hij volgt uit wat TenneT in dat kwartier moest doen om het net in balans te houden. TenneT koopt dat vermogen in op de onbalansmarkt.
Was er landelijk een tekort, dan regelt TenneT op. De onbalansprijs is dan de prijs van het duurste vermogen dat TenneT daarvoor moest inzetten. Was er een overschot, dan regelt TenneT af. Dan geldt de prijs van het afregelvermogen, en die kan ook negatief zijn.
Moest TenneT in een kwartier niets inzetten, dan geldt een middenprijs. Die ligt tussen de goedkoopste bieding voor opregelen en die voor afregelen. Slaat het kwartier om van tekort naar overschot, dan gelden er twee prijzen. Dat heet regeltoestand 2. Daarover lees je meer op de pagina Regeltoestand 2.
Cijfers en ontwikkelingen
In oktober 2024 sloot TenneT aan op PICASSO. Dat is het Europese platform waarop netbeheerders automatisch reservevermogen met elkaar uitwisselen. Sinds die aansluiting liggen de onbalanskosten gemiddeld lager.
De uitschieters zijn wel groter geworden. In 2026 liep de onbalansprijs uiteen van bijna –€4.000 tot bijna €4.400 per MWh. Bij die hoogste prijs kost een tekort van 30 kWh, zoals in het rekenvoorbeeld, al ruim €130 in één kwartier.
Er komt ook een schaarstecomponent in de onbalansprijs. Die verhoogt de prijs op momenten dat reservevermogen schaars is. De ACM stelt de invoeringsdatum later vast. Op krappe momenten kan de prijs daardoor nog verder oplopen.
Wat betekent onbalans voor jouw bedrijf?
Onbalanskosten zitten meestal verwerkt in je stroomprijs of in een aparte opslag. Hoe hoog ze zijn, hangt af van hoe voorspelbaar jouw bedrijf is. Daarin verschillen bedrijven sterk.
Heb je zonnepanelen, dan speelt onbalans sterker. Zonnestroom is lastiger te voorspellen dan verbruik. Hoe groter je dak, hoe groter de mogelijke afwijking en de onbalanskosten in je tarief.
Heb je een batterij, dan kan je afwijkingen opvangen voordat ze onbalans worden. Valt de opwek hoger uit dan voorspeld, dan slaat de batterij het overschot op. Dat is meestal waardevoller dan zelf speculeren op de onbalansprijs.
Groeit je verbruik, of gaan processen onverwacht aan en uit, dan zorgt dat ook voor onbalans. Een vast patroon of slimme sturing maakt je verbruik voorspelbaarder. Zo houd je ook de onbalanskosten in je tarief laag.
Zo pakt Encast onbalans aan
Encast voorspelt jouw verbruik en opwek per kwartier op basis van jouw eigen meetdata. Met de Stroomregelaar en de Stroombuffer vangen wij afwijkingen direct op, zodat er minder onbalans ontstaat. De Stroomregelaar leest daarvoor elke seconde je hoofdmeter en productiemeter uit. Wij optimaliseren eerst lokaal, binnen je eigen aansluiting, en kijken pas daarna naar de markt. Hoe voorspelbaarder je profiel, hoe lager de kosten die anders in je stroomprijs terechtkomen.